Sağlık Bakanlığı, ambulans ve acil bakım teknikerleri ile acil tıp teknisyenlerinin hastane öncesi acil tıbbi yardım ve bakım akış şemalarını güncelleyerek, sahadaki uygulamalara yeni bir soluk getirdi. Bu kapsamda yayımlanan tebliğ, acil sağlık hizmetlerinin kalitesini artırmayı hedefliyor.
Sağlık Bakanlığının 'Ambulans ve Acil Bakım Teknikerleri ile Acil Tıp Teknisyenlerinin Çalışma Usul ve Esaslarına Dair Tebliğde Değişiklik Yapılmasına İlişkin Tebliğ' Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Bu düzenlemeyle, acil sağlık ekiplerinin hastane öncesi müdahale süreçlerindeki akış şemaları, güncel tıbbi yaklaşımlar ve özel durumlar göz önünde bulundurularak yeniden yapılandırıldı.
Yenilenen akış şemaları, 'Yetişkin Algoritmaları', 'Doğum ve Yenidoğan Algoritmaları' ve 'Çocuk Algoritmaları' olmak üzere üç ana bölümden oluşuyor. Bu ana bölümler altında ise toplam 78 alt kategoriye yer verilerek, acil durumların her yönüyle ele alınması amaçlandı. Bu kapsamlı yapı, sağlık profesyonellerine olay yerinde daha sistematik ve etkili bir müdahale imkanı sunuyor.
Yapılan düzenlemeyle, özellikli acil durumlara yönelik müdahale yöntemleri yeni akış şemalarında ayrı başlıklar altında toplandı. Ayrıca, bazı başlıkların kapsamı genişletilerek daha detaylı hale getirildi. Bu bağlamda, 'Saha Yönetimi' başlığı, 'Olay Yeri Yönetimi' olarak değiştirildi ve buradaki adımların sırası ile içeriği güncellendi. Artık hastane öncesi acil sağlık ekipleri, ilk olarak Sağlık Komuta Kontrol Merkezini arayarak olay yeri hakkında bilgi alacak ve koordineli bir şekilde olay yerini yönetecek. Hasta ya da yaralı sayısı ve olayın özelliğine göre, ek kaynak ihtiyacını belirleyerek ihtiyaç duyulan ekip ve ekipmanı talep edecek.
Tebliğde, aşırı huzursuzluk, yerinde duramama, sinirlilik, kaygı ve artmış hareketlilik gösteren, bazen de çevresine karşı saldırgan veya şiddet içeren tepkiler veren hastalar için kullanılan 'ajite hasta' kavramına da yer verildi. 'Ajite hastaya yaklaşım' başlığı altında, bu hastalarla nasıl iletişime geçileceği ve uygulanacak tıbbi yardım konusunda detaylı bilgilendirme yapıldı. Bu, sağlık çalışanlarının hem kendi güvenliklerini hem de hastanın sağlığını korumaları açısından kritik bir öneme sahip.
Diyabet hastalarına acil durum anlarında nasıl müdahale edileceğinin detaylı bir şekilde anlatıldığı tebliğ ekinde, alerjik reaksiyon durumlarında da hastaya nasıl müdahale edileceği ve hangi ilaçların kullanılacağı aktarıldı. Bu bölümler, kronik hastalığı olan bireylerin acil durumlarda doğru ve hızlı bir şekilde tedavi edilmesini sağlayarak, oluşabilecek komplikasyonların önüne geçmeyi amaçlıyor.
Yapılan düzenlemeyle, sağlık çalışanlarının akut inme belirtilerini hızlı şekilde tanıyabilmesini hedefleyen bir tarama yöntemi olan 'BEFAST', inme şüphesi bulunan hastaların değerlendirmesinde kullanılacak. Bu yöntem sayesinde, inme geçiren hastaların zaman kaybetmeden doğru tedaviye ulaştırılması ve kalıcı hasarların önlenmesi hedefleniyor.
Yılan, akrep ısırması, kene tutunması ve arı sokması gibi durumlarda acil sağlık ekiplerinin yapması gerekenler, tebliğe eklenen 'Isırma ve Sokmalar' başlığı altında sıralandı. Bu başlık, doğada sıkça karşılaşılan bu tür vakalarda ekiplerin paniğe kapılmadan, bilimsel ve sistematik bir yaklaşımla müdahale etmelerini sağlıyor.
Yapılan düzenlemede 'zehirlenmeler' genel bir başlık altında toplanırken, bu başlık altında sıralanan acil durumlara 'karbonmonoksit zehirlenmesi' de ayrı bir başlık olarak eklendi. Özellikle kış aylarında sıkça görülen bu zehirlenme türüne karşı ekiplerin bilinçlendirilmesi, hayati önem taşıyor.
Genellikle depremler, trafik kazaları ve iş kazaları sonrası görülen, kas dokusunun uzun süreli ezilmesiyle ortaya çıkan 'Crush Sendromu' da bir başlık altında tebliğde yerini aldı. Hastane öncesi acil sağlık ekiplerinin bu tür durumlarda hangi tıbbi yöntemleri uygulayacağına yer verilen düzenlemede, yarım saatten fazla göçük altında kalma, sıkışma ya da basıya bağlı yaralanmalarda 'Crush Sendromu'nun' düşünülmesi gerektiği ifade edildi. Bu, afet ve kaza sonrası hayatta kalanların yaşam şansını artırmak için kritik bir adım.
Afetler ve toplu kazalar gibi çok sayıda yaralının olduğu olaylarda kullanılan hızlı tedavi sistemi 'Start Triyaj' ise ayrı bir başlık altında tebliğe eklendi. Bu tür durumlarda acil sağlık ekiplerinden triyaja en yakın hastadan başlaması, triyaj süresinin her hasta için 1 dakikadan kısa tutulması istendi. Bu sayede, sınırlı kaynakların en verimli şekilde kullanılması ve en çok hayatın kurtarılması hedefleniyor.
'Çocuk Algoritmaları' başlığı altında ise afetler ve kitlesel yaralanmalarda 8 yaş altı çocuk yaralıları hızlıca sınıflandırmak için kullanılan pediatrik bir afet triyaj sistemi olan 'Jump Start Triyaj' kavramı da tebliğe eklendi. Bu sistem, çocukların fizyolojik farklılıklarını göz önünde bulundurarak, onların önceliklendirilmesini sağlıyor.
Sağlık Komuta Kontrol Merkezinde ve Çağrı Merkezinde görevli hekimler, ihtiyaç halinde algoritmalar doğrultusunda ambulans ekiplerine gerekli desteği sağlayacak. Bu entegre çalışma sistemi, sahadaki ekiplerin daha donanımlı ve güvende hissetmelerini sağlayacak.
Tebliğde 'Doğum ve Yenidoğan Algoritmaları' başlığı altında doğum sonrası tehlikeli ve aşırı miktarda kanamalarda (Postpartum Kanama) hastane öncesinde izlenecek değerlendirme ve müdahale basamakları belirlendi. Öte yandan aynı başlık altında 'Gebelikte Akut Hipertansiyon Yönetimi' de yer aldı. Bu düzenlemeler, anne ve bebek sağlığının korunması açısından büyük önem taşıyor.
Personelsaglik.NET yazarı CEREN YILDIZ tarafından bugün derlenmiş ve aktarılmıştır. Bu kapsamlı rehber, acil sağlık hizmetlerinin standardını yükseltirken, sağlık çalışanlarının mesleki gelişimine de önemli katkılar sağlıyor. Ancak, bu tür düzenlemelerin sahada etkin bir şekilde uygulanabilmesi için eğitimlerin düzenli olarak tekrarlanması ve ekiplerin yeni algoritmalara tam anlamıyla hakimiyetinin sağlanması gerekiyor. Sağlık Bakanlığının bu adımı, sağlık sisteminin güçlendirilmesi ve vatandaşlara daha kaliteli hizmet sunulması yönünde olumlu bir gelişme olarak değerlendiriliyor.
