Sağlık Bakanlığı, ambulans ve acil sağlık araçlarında görev yapan Ambulans ve Acil Bakım Teknikerleri (AABT) ile Acil Tıp Teknisyenlerinin (ATT) hastane öncesinde uygulayacağı tıbbi müdahale akış şemalarını yeniledi. 25 Ağustos 2026 tarihli ve 33351 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan değişiklikle 'Ambulans ve Acil Bakım Teknikerleri ile Acil Tıp Teknisyenlerinin Çalışma Usul ve Esaslarına Dair Tebliğ'in Ek-2'si olan 'Hastane Öncesi Acil Tıbbi Yardım ve Bakım Akış Şemaları' baştan sona güncellendi. Bu kapsamlı revizyon, sahadaki profesyonellerin karar alma mekanizmalarını doğrudan etkileyecek nitelikte.
Tebliğin 4'üncü ve 5'inci maddeleri uyarınca AABT ve ATT'ler, sahada Ek-1'deki temel eğitim programına ek olarak Ek-2'de yer alan akış şemalarına göre hareket ediyor; şemalarda telefon simgesiyle işaretlenen adımlarda ise Sağlık Komuta Kontrol Merkezi'ndeki (SKKM) tıbbi danışman hekimin onayını almak zorunda kalıyor. Yeni düzenlemeyle bu şemaların tamamı, güncel bilimsel kılavuzlar ve uluslararası uygulamalar esas alınarak yeniden yazıldı. Bu durum, uygulayıcıların sahada daha güncel ve kanıta dayalı bir yaklaşımla hareket etmelerini sağlamayı hedefliyor.
Akış şeması sayısı 78'e çıktı, standart kodlama getirildi
Eski Ek-2, 'Yetişkin Uygulama Kılavuzu' ve 'Çocuk Uygulama Kılavuzu' başlıklı iki ayrı kitapçıktan oluşuyor ve toplam 99 sayfada, kodsuz yaklaşık 60-65 akış şeması ile teknik prosedür sayfası içeriyordu. Yeni Ek-2 ise 139 sayfaya çıkarak tek bir doküman haline getirildi ve üç bölümde toplam 78 standart kodlu algoritmaya kavuştu: 'Yetişkin Algoritmaları' (SB-ASH-Y-01 ile Y-41 arası), daha önce çocuk kılavuzunun içinde yer alan ve artık ayrı bir bölüme taşınan 'Doğum ve Yenidoğan Algoritmaları' (SB-ASH-DY-01 ile DY-07 arası) ve 'Çocuk Algoritmaları' (SB-ASH-Ç-01 ile Ç-30 arası). Bu yapısal değişiklik, kullanıcıların doğru algoritmayı hızlıca bulmasını kolaylaştırmayı ve eğitim süreçlerinde standardizasyonu artırmayı amaçlıyor.
Her algoritma sayfasının sağ üst köşesine, adımı kimin uygulayabileceğini gösteren sabit bir personel lejantı ('Acil Tıp Teknisyeni/Teknikeri', 'Acil Tıp Teknikeri', SKKM/Çağrı Merkezi telefon simgesi) eklendi. Ayrıca birçok algoritmadan önce, o algoritmayla ilgili şiddet skorlama tabloları ve doz hesaplama örneklerini içeren 'Anahtar Noktalar' adlı referans sayfaları sisteme dahil edildi. Bu yenilik, özellikle acil durumlarda hızlı ve doğru karar verilmesine yardımcı olacak önemli bir destek olarak değerlendiriliyor.
Madde 28'e dayanan yetki listesi Ek-2'den çıkarıldı
Eski Ek-2'nin giriş sayfalarında, 11/5/2000 tarihli Acil Sağlık Hizmetleri Yönetmeliği'nin 28'inci maddesine dayanan; AABT için 11, ATT için 9 maddeden oluşan somut bir 'Yetki ve Sorumluluklar' listesi yer alıyordu. Bu liste, intravenöz girişim, entübasyon, defibrilasyon ve kardiyopulmoner resüsitasyon gibi işlemlerden hangisinin hangi personel tarafından yapılabileceğini tek tek sayıyordu. Yeni Ek-2'de bu maddeler halinde sayılan yetki listesine yer verilmedi; onun yerine, akış şemalarının 'bağlayıcı ve kesin talimat niteliği taşımadığını', uygulayıcıların 'mesleki bilgi, deneyim ve klinik değerlendirmeleri doğrultusunda karar vermekle yükümlü' olduğunu belirten genel bir açıklama metni konuldu. Ancak yetkiler yönetmelikte yer aldığı için uygulanmaya devam edilecek. Bu değişiklik, sahadaki personelin karar alma süreçlerinde daha fazla inisiyatif kullanmasına olanak tanıyarak, mesleki özerkliklerini artırabilir.
Krikotirotomi, entübasyon gibi uygulama sayfaları kaldırıldı
Eski Ek-2'de krikotirotomi, defibrilasyon, kemik içi (intraosseöz) girişim, orotrakeal entübasyon, aspirasyon ve senkronize kardiyoversiyon için ayrı ayrı, adım adım uygulama tekniğini anlatan altı bağımsız prosedür sayfası bulunuyordu. Yeni Ek-2'de bu sayfaların hiçbiri yer almıyor; söz konusu işlemler artık yalnızca ilgili algoritmalar içinde tek satırlık talimatlar olarak geçiyor. Böylece Ek-2, 'işlem nasıl yapılır' düzeyindeki teknik eğitim içeriğinden çok, 'hangi durumda hangi müdahale uygulanır' akışına odaklanan bir doküman haline getirildi. Bu durum, uygulayıcıların temel becerilerini eğitim süreçlerinde kazanmış oldukları varsayımına dayanıyor ve sahada daha çok karar verme algoritmalarına odaklanmalarını sağlıyor.
İlaç protokollerinde dikkat çeken değişiklikler
Yeni akış şemalarında, hastane öncesi tedavi protokollerine ilişkin çok sayıda somut değişiklik dikkat çekiyor:
Kalp durması (Asistoli/NEA) algoritmasında atropin protokolden tamamen çıkarıldı; yalnızca adrenalin uygulaması korundu. Hemorajik şokta, eski protokoldeki 20 ml/kg'dan üç doza kadar (yaklaşık 60 ml/kg) uygulanan yoğun sıvı stratejisi yerine, sistolik kan basıncını 80-90 mmHg'de tutmayı hedefleyen ve toplamda en fazla 1.000 ml sıvı verilmesini öngören daha kısıtlı bir yaklaşım getirildi. Bu değişiklik, güncel travma resüsitasyon prensipleriyle uyumlu olarak, aşırı sıvı yüklemesinin olumsuz etkilerini azaltmayı amaçlıyor.
Opioid zehirlenmelerinde kullanılan nalokson için maksimum doz 2 miligramdan 10 miligrama yükseltildi. Akut koroner sendrom ve yanık vakalarında ağrı kontrolünde daha önce kullanılan morfin, yerini fentanile bıraktı. Yetişkin ve çocuk nöbet/konvülziyon algoritmalarında fenobarbital ve tiyopental protokolden çıkarılırken, valproik asit ve levetirasetam ilaç seçenekleri arasına eklendi. Eklampsiye bağlı nöbetlerde ilaç sırası da değiştirildi: eski protokolde önce diazepam uygulanıp yanıt alınamazsa magnezyum sülfata geçilirken, yeni protokolde magnezyum sülfat ilk basamak, diazepam ise yalnızca magnezyum sülfatın nöbeti durduramadığı durumlarda başvurulacak ikinci basamak ilaç oldu. Bu güncellemeler, ilaçların etkinlik ve güvenlilik profillerine ilişkin güncel kanıtlarla uyumlu olacak şekilde tasarlandı.
İnme/felç şüphesinde kullanılan Cincinnati İnme Skalası, denge ve görme bozukluklarını da değerlendiren BEFAST skalasıyla değiştirildi; eski protokolde yer alan 'tansiyon 220'nin üzerindeyse furosemid (Lasix) ile düşürülmesi' talimatı kaldırılarak yerine 'tansiyon yüksek olsa dahi düşürülmemesi' yönünde genel bir uyarı kondu. Bu değişiklik, inme hastalarında kan basıncının agresif düşürülmesinin zararlı olabileceği bilgisine dayanmaktadır. Yenidoğan canlandırmasında adrenalin dozu 0,01 mg/kg'dan 0,02 mg/kg'a çıkarılırken, endotrakeal tüpten ilaç uygulama yolu tamamen kaldırıldı.
Yeni algoritmalar eklendi, bazıları kaldırıldı
Önceki Ek-2'de yer almayan karbonmonoksit zehirlenmesi, crush sendromu, kafa travmalı hastaya yaklaşım, START ve Jump-START triyaj, doğum sonrası kanama (postpartum hemoraji) ile gebelikte akut hipertansiyon yönetimi gibi konular ilk kez bağımsız birer algoritma olarak eklendi. Bu, özellikle afet ve olağanüstü durumlarda sahadaki ekiplerin daha hazırlıklı olmasını sağlayacak önemli bir adım olarak görülüyor. Buna karşılık alkol intoksikasyonu, kokain/metamfetamin zehirlenmesi ve çocuk istismarı-ihmali algoritmaları, yeni düzenlemede bağımsız birer akış şeması olarak yer almıyor.
Değişiklik, 25 Ağustos 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Ambulans ve Acil Bakım Teknikerleri ile Acil Tıp Teknisyenlerini yakından ilgilendiren yeni ek-2 için tıklayınız.
Bu kapsamlı revizyon, Sağlık Bakanlığı'nın hastane öncesi acil sağlık hizmetlerini güncel bilimsel gelişmeler ışığında yeniden yapılandırma konusundaki kararlılığını göstermektedir. Özellikle ilaç protokollerindeki sadeleştirme ve güncellemeler ile yeni algoritmaların eklenmesi, sahadaki ATT ve AABT'lerin daha etkin ve güvenli müdahale yapmasına olanak tanıyacaktır. Ancak, yetki listesinin Ek-2'den çıkarılması ve uygulayıcılara tanınan esneklik, bazı sağlık çalışanları tarafından belirsizlik yaratabileceği endişesiyle karşılanabilir. Yine de, genel yaklaşımın, sağlık çalışanlarının mesleki bilgi ve deneyimlerine güvenerek daha etkin bir saha hizmeti sunmayı hedeflediği söylenebilir.
Bu haber, PersonelSağlık.NET yazarı CEREN YILDIZ tarafından 25 Ağustos 2026 tarihinde derlenmiş ve aktarılmıştır.
