TBMM Genel Kurulu'nda, öğrenci affı ve yükseköğretime ilişkin kapsamlı düzenlemeler içeren Yükseköğretim Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi kabul edilerek yasalaştı. Bu kapsamlı yasal değişiklik, yükseköğretim sisteminde öğrencilerden akademisyenlere, vakıf üniversitelerinden yurt dışı eğitim faaliyetlerine kadar geniş bir yelpazede önemli yenilikler getiriyor.
Yasalaşan teklifle birlikte, Yükseköğretim Denetleme Kurulu üyelerinin geçirdikleri sürelerin mesleki kıdemlerinde sayılması ve yaş haddi hesaplamalarında üye seçilmeden önceki kadronun esas alınması gibi önemli düzenlemeler hayata geçiriliyor. Bu durum, denetleme kurulu üyelerinin özlük hakları açısından önemli bir kazanım olarak değerlendiriliyor.
Öğretim üyeleri için getirilen esnek emeklilik düzenlemesi dikkat çekiyor. Buna göre, yaş haddini dolduracak öğretim üyeleri, yükseköğretim kurumunun görüşü ve Yükseköğretim Kurulunun kararı ile yetmiş beş yaşını geçmemek üzere ikişer yıllık sürelerle sözleşmeli olarak çalıştırılabilecek. Bu düzenlemenin, deneyimli akademisyenlerin bilgi birikimlerinden daha uzun süre yararlanılmasını sağlayarak akademik hayata önemli katkılar sunması bekleniyor.
Sözleşmeli öğretim üyelerinin özlük hakları da güvence altına alınıyor. Kadrolu öğretim üyelerinin sahip olduğu özlük haklarının sözleşmeli statüde de devam etmesi ve her iki statüdeki öğretim üyeleri arasında fiili çalışmaya bağlı ödemelerde uygulama birliğinin sağlanması, akademik camiada memnuniyetle karşılanan bir gelişme olarak öne çıkıyor.
Türk Cumhuriyetleri ve Akraba Topluluklarındaki yükseköğretim kurumlarından resmi davet alan öğretim elemanlarına, üniversite yönetim kurulu kararı ve Milli Eğitim Bakanlığının onayıyla 3 yılı aşmamak üzere aylıklı izin verilebilecek. Uluslararası anlaşmalarla kurulan üniversitelerde ve Yükseköğretim Kurulunun taraf olduğu protokoller gereği bu süre 5 yıla kadar uzatılabilecek. Bu düzenleme, uluslararası akademik iş birliğini güçlendirmeyi amaçlıyor.
Öğrencileri yakından ilgilendiren en önemli düzenlemelerden biri, azami öğrenim süresi sonunda mezun olamayan son sınıf öğrencilerine getirilen ek sınav ve tekrar hakkı. İntörnlük eğitimi dönemi hariç, başarısız olunan veya alınamayan tüm teorik ve uygulamalı dersler için iki ek sınav veya tekrar hakkı tanınacak. Ayrıca, uygulamalı eğitime başlamamış veya tamamlayamamış öğrencilere de bu eğitimleri tamamlama imkanı sunulacak. Bu düzenlemenin, çeşitli nedenlerle eğitimini tamamlayamayan öğrencilere önemli bir fırsat penceresi açması bekleniyor.
Akademik etik ihlallerine yönelik yaptırımlar da ağırlaştırılıyor. Kişisel emek ve birikime dayanmayan, başkaları tarafından üretilmiş yayın ve çalışmaları kullananların yanı sıra bu fiillere aracılık edenlere de meslekten çıkarma cezası uygulanacak. Ayrıca, bu tür çalışmalarla akademik unvan veya diploma derecesi alanların unvanları geri alınacak ve adli para cezaları verilecek. Bu düzenlemelerin, akademik dürüstlüğü koruma adına caydırıcı bir etki yaratması hedefleniyor.
Disiplin Soruşturması Süreçlerinde Yeni Usul ve Esaslar
Kanunla, disiplin soruşturmasına ilişkin usul ve esaslar, Anayasa Mahkemesinin iptal kararı dikkate alınarak yeniden düzenleniyor. Bu kapsamda, soruşturmacı tarafından gönderilecek ifadeye davet yazısında iddiaların açıkça belirtilmesi ve 7 günden az olmamak üzere savunma süresi verilmesi zorunlu hale getiriliyor. Savunmaya davet yazısında da eylemin niteliği, karşılık gelen disiplin cezası ve savunma yapılmaması halinde mevcut delillere göre karar verileceği bildirilecek. Bu düzenlemelerin, hukuki güvenlik ve belirlilik ilkeleri ile hukuki dinlenilme hakkının güçlendirilmesi açısından önemli olduğu vurgulanıyor.
Tıpta uzmanlık mevzuatına göre yan dal uzmanlığı bulunan öğretim üyeleri ve araştırma görevlileri için ek ödeme tavan oranı, Sağlık Bakanlığında görev yapan emsallerinin aldığı ödeme oranına uygun hale getiriliyor. Bu düzenleme, sağlık alanındaki akademisyenlerin mali haklarında iyileştirme sağlayarak motivasyonlarını artırmayı amaçlıyor.
Ortak araştırma merkezlerinde görevlendirilen öğretim elemanlarının ek ödemeden yararlanmaya devam edecek olması ve proje gelirlerinden alınan dayanıklı taşınırların envanter ve tahsis işlemlerine ilişkin düzenlemeler de yasalaştı. Ayrıca, Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu kapsamında birlikte kullanımdaki sağlık tesislerinin gayrisafi hasılatının yüzde 2,5'inin bilimsel araştırma projelerinin desteklenmesi amacıyla üniversite bütçelerine tahsis edilmesi öngörülüyor.
Vakıf Üniversiteleri ve Yükseköğretim Kurumlarına İlişkin Düzenlemeler
Yasalaşan teklifle, devlet veya vakıf ayrımı yapılmaksızın kanunla kurulan yükseköğretim kurumlarının eğitim ve öğretime Yükseköğretim Kurulu'nun (YÖK) kararıyla başlayacağı hüküm altına alınıyor. Ayrıca, akademik birimlerin kapatılmasına ilişkin süreçler yeniden düzenleniyor; fakülte, enstitü ve yüksekokullar cumhurbaşkanı kararı ile, konservatuvar, meslek yüksekokulu gibi birimler ise YÖK kararı ile kapatılabilecek.
Vakıf yükseköğretim kurumlarına uygulanacak idari yaptırım ve önlemler detaylandırılıyor. Uyarma, düzeltme isteme, yeni akademik birim kurma taleplerinin askıya alınması, öğrenci kontenjanının kısıtlanması, öğrenci alımının durdurulması, faaliyet izninin geçici olarak durdurulması ve faaliyet izninin kaldırılması gibi kademeli yaptırımlar öngörülüyor. Faaliyet izni kaldırılan vakıf üniversitelerinin öğrencilerinin mağdur edilmemesi için garantör üniversite veya YÖK'ün belirleyeceği bir devlet üniversitesine devredilmesi ve eğitim maliyetlerinin teminat hesabından karşılanması öngörülüyor.
Teknoloji Transfer Ofisleri (TTO) ile ilgili yeni düzenlemeler de dikkat çekiyor. Yükseköğretim kurumları yönetim kurulları, Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamındaki hizmet buluşlarının hak sahipliğinin TTO adına devrine karar verebilecek. TTO'nun, elde edilen gelirin 3'te birini üniversite döner sermayesine, 3'te birinden az olmayacak tutarı ise buluşu yapana ödemesi, kalan tutarın ise TTO'da kalması öngörülüyor. Bu düzenlemenin, üniversite kaynaklı buluşların ticarileşmesini hızlandırması bekleniyor.
Yurt Dışı Yükseköğretim Faaliyetleri ve Yeni Kurumsal Yapılar
Türkiye'deki devlet yükseköğretim kurumları, cumhurbaşkanı kararıyla yurt dışında yerleşke, akademik birim, program ve diğer tesisleri kurabilecek. Bu birimlerde görevlendirilecek personelin nitelikleri, ücretleri ve diğer usul ve esaslar cumhurbaşkanı kararıyla belirlenecek. Yurt dışı faaliyetlerden elde edilen gelirlerin yönetimi ve denetimine ilişkin düzenlemeler de yapılıyor.
Kanunla, yurt dışında bulunan bir eğitim kurumu adına mevzuata aykırı şekilde Türkiye'de program açanlar veya yürütenler ile yükseköğretim kurumu açanlar veya işletenler için hapis ve adli para cezaları öngörülüyor. Ayrıca, sahte diploma, mezuniyet belgesi veya sertifika düzenleyenlerin Türk Ceza Kanunu'nun 'resmi belgede sahtecilik' hükmüne göre cezalandırılacağı hüküm altına alınıyor.
Tıp fakültesi olan ve kendisine ait hastanesi bulunmayan vakıf yükseköğretim kurumlarına, hastane açma süreçlerini tamamlamaları için 30 ay ek süre verilecek. Bu sürelerin sonunda gerekli şartları sağlayamayan tıp fakültelerinin öğrencileri, YÖK tarafından garantör üniversiteye veya belirlenecek bir devlet üniversitesine intikal ettirilecek.
Öğrenci Affı Kapsamı ve Başvuru Koşulları
Kanunun en çok tartışılan ve merak edilen bölümlerinden biri olan öğrenci affı düzenlemesi, daha önce bu kapsamda tanınan haklardan yararlanmamış olan öğrencileri kapsıyor. Terör suçu, kasten öldürme, işkence, eziyet, cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçlarından mahkum olanlar ile sahte belge sebebiyle kaydı iptal edilenler, terör örgütlerine üyelik, mensubiyet veya iltisakı nedeniyle ilişiği kesilenler bu aftan yararlanamayacak. Diğer tüm nedenlerle ilişiği kesilenler ile kayıt hakkı elde ettiği halde kayıt yaptırmayanlar, düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 4 ay içinde başvuruda bulunmaları şartıyla 2026-2027 eğitim öğretim yılında öğrenimlerine başlayabilecek.
Daha önce farklı bir öğrenim düzeyinde bu haktan yararlanılmış olması, başka bir öğrenim düzeyinde yararlanmaya engel teşkil etmeyecek. Yeniden öğrenime başlayanların askerlik ertelemeleri Askeralma Kanunu hükümlerine göre yapılacak. Ayrıca, bu düzenlemeden yararlananlar, belirli şartları taşımaları halinde Anadolu Üniversitesi, Ankara Üniversitesi, Atatürk Üniversitesi ve İstanbul Üniversitesi bünyesindeki açık öğretim programlarına yatay geçiş yapabilecek.
Polis Akademisi, Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi, Milli Savunma Üniversitesi ve bu kurumlar nam ve hesabına öğrenim gören öğrenciler bu aftan yararlanamayacak.
Kanunun 'Kurumlara dönüş' başlıklı hükmü kapsamında, 67 yaşını dolduran ve tıpta ve diş hekimliğinde uzmanlık mevzuatına göre uzman olup devlet yükseköğretim kurumlarında çalışmış öğretim üyeleri, 3 yıl içinde ihtiyacı olan bir yükseköğretim kurumuna başvurmaları halinde sözleşmeli olarak çalıştırılabilecek.
İstiklal Bilim ve Teknoloji Üniversitesi ve Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Düzenlemeleri
Yasalaşan teklifle, Kahramanmaraş İstiklal Üniversitesi'nin adı 'İstiklal Bilim ve Teknoloji Üniversitesi' olarak değiştiriliyor ve üniversitenin bilim ve teknoloji odaklı bir yapıya kavuşturulması hedefleniyor. Bu kapsamda, üniversitenin İslami İlimler, Sağlık Bilimleri, İnsan ve Toplum Bilimleri, İletiş
