8 Eylül 1999 sonrası memuriyete başlayanlar, 25 yıllık hizmetlerini tamamladıktan sonra emeklilik yaşını beklemek için istifa ettiklerinde, bu süreçte hastalanmaları halinde belirli koşulları sağlamak kaydıyla yaş şartı aranmaksızın malulen emekli olabilirler.
Mevzuat ve değerlendirmeler çerçevesinde, 8 Eylül 1999 ile 1 Ekim 2008 tarihleri arasında memur olarak göreve başlayanlar için 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu hükümleri esas alınmaktadır. Bu kanunun 39. maddesi uyarınca, 8 Eylül 1999 öncesinde herhangi bir statüde çalışması bulunmayan ve bu tarihten sonra memuriyete başlayan kadınların 58, erkeklerin ise 60 yaşını doldurmaları ve 25 tam hizmet yılını tamamlamaları gerekmektedir. Bu şartlar yerine getirildiğinde emeklilik hakkı doğmaktadır.
Kadın ya da erkek fark etmeksizin 25 hizmet yılını tamamlayan memurlar, belirtilen yaşları beklemek için mevzuata uygun biçimde istifa ettikten sonra açıkta iken malul duruma düştüklerini sağlık kurulu raporu ile belgelemeleri halinde malullük talebinde bulunabilirler. Malul emekliliğinde yaş grubu şartı aranmaz. Ancak, malullük aylığı bağlanırken hizmet süresi ne ise bu süreye göre aylık ve emekli ikramiyesi ödemesi yapılır. Malullük aylığının hesaplanmasında isteğe bağlı emeklilik aylığı hesaplama sisteminden farklı bir yöntem uygulanmaz; her iki durumda da aynı kalemler esas alınır.
Malullük ile ilgili düzenlemeler 5434 sayılı Kanunun 44, 53 ve 54. maddelerinde yer almaktadır. Bu hükümlere göre, görevde olmayan bir kişinin malul olup olmadığına ilişkin kararı Sosyal Güvenlik Kurumu Sağlık Kurulu verir. Malullük için belirlenmiş belirli bir oran veya hastalık sebebi aranmaz; yalnızca kişinin vücudunda meydana gelen rahatsızlıkların sağlık kurulu raporuyla belgelenmesi ve bu raporun Sosyal Güvenlik Kurumu Sağlık Kurulu tarafından incelenerek maluliyet kararının verilmesi yeterlidir.
Açıkta malul olanların durumu, görevleriyle ilişkilendirilmez. Memurluktan ayrıldıktan sonra malullük talebinde bulunanların sağlık kurulu raporları, hem raporu düzenleyen hastaneler hem de Sosyal Güvenlik Kurumu Sağlık Kurulu tarafından değerlendirilir. Bu değerlendirmede kişinin çalışabilecek durumda olup olmadığı, çalışmadan geçimini sağlayıp sağlayamayacağı gibi hususlar dikkate alınarak karar verilir. Malul duruma giren ve çok ileri derecede malul olmayan memurlar için hizmet süresinin en az 10 yıl olması ön koşuldur. Memurluktan ayrılmış ve çalışmayan bir kişiye maluliyet nedeniyle aylık bağlanabilmesi için de aynı şekilde ayrıldığı tarihte en az 10 yıl hizmetinin bulunması gerekmektedir. 10 yıl hizmeti olmayanlara malul aylığı bağlanamaz.
Sonuç olarak, 5434 sayılı Kanuna tabi çalışmaları bulunan ve görevinden ayrılan bir memur, istifa ettikten sonra işçi veya esnaf olarak çalışmıyorsa, rahatsızlığı nedeniyle malul aylığı bağlanması talebinde bulunabilir. Ancak istifa sonrasında sigortalı veya bağ-kurlu bir işte çalışırken malul duruma düşülmesi halinde memurluk üzerinden işlem yapılması mümkün değildir. Bu durumda kişinin durumu son çalışma statüsüne göre incelenir. 2829 sayılı Hizmet Birleştirmesine İlişkin Kanunun sekizinci maddesi, malullük durumunda son mevzuata ilişkin hükümlerin uygulanacağını belirtmektedir.
Bu düzenlemeler, kamuda uzun yıllar hizmet verdikten sonra sağlık sorunları yaşayan memurlar için önemli bir güvence sağlamaktadır. Özellikle sağlık çalışanları gibi yoğun iş temposu altında çalışan memurların, emeklilik sürecinde karşılaşabilecekleri sağlık sorunlarına karşı bu haktan yararlanabilmeleri, hem bireysel hem de toplumsal açıdan olumlu bir etki yaratmaktadır. Bu durum, çalışanların motivasyonunu artırırken, sağlık sisteminin sürdürülebilirliğine de katkı sağlamaktadır.
Bu metin, bugün itibarıyla Personelsaglik.NET yazarı Ceren Yıldız tarafından derlenmiş ve aktarılmıştır.