Litvanya'nın Kırsal Bölgelere Doktor Sevk Planı: Genç Hekimlerden Anayasa Tepkisi
Litvanya parlamentosu, devlet destekli tıp uzmanlığı eğitimi alan asistan hekimlerin, mezuniyet sonrası beş yıl boyunca kırsal bölgelerde çalışmasını zorunlu kılan bir yasayı kabul etti. Genç doktorlar bu düzenlemeyi 'popülist' olarak nitelendirirken, konuyu Anayasa Mahkemesi'ne taşımaya hazırlanıyor.
Perşembe günü Litvanya parlamentosunda kabul edilen yeni düzenleme, devlet tarafından finanse edilen tıpta uzmanlık eğitimi kontenjanlarının artırılmasını öngörüyor. Ancak bu fırsatın bir bedeli var: Asistan hekimler, eğitimlerini tamamladıktan sonra sağlık çalışanı sıkıntısı çeken bölgelerde beş yıl çalışmayı taahhüt eden bir sözleşme imzalamak zorunda. Personelsaglik.NET yazarı CEREN YILDIZ tarafından derlenmiş ve aktarılmıştır.
Litvanya Genç Doktorlar Derneği Başkanı Laurynas Maciulevičius, Euronews Health'e yaptığı yazılı açıklamada, bu adımı 'popülist' olarak nitelendirdi. Maciulevičius, asıl sorunun doktorların neden kırsal bölgelerde çalışmayı tercih etmediği olduğunu vurgulayarak, 'Temel soruya yanıt vermiyor: Doktorlar neden bölgelerde çalışmayı seçiyor ya da seçmiyor?' dedi.
Düzenlemenin mimarlarından sosyal demokrat milletvekili Orinta Leiputė ise asistan hekimlerin bu yükümlülüğü kabul etmeden de uzmanlık eğitimini tamamlayabileceğini belirtti. Leiputė, 'Bu bir tercih imkânıdır. Genç bir doktor yükümlülük içeren eğitimi istemiyorsa, bunu seçmez ve zaten var olan, yükümlülük içermeyen kadrolara başvurur.' ifadelerini kullandı.
Ancak bu 'tercih'in sınırları oldukça dar. Ülke genelinde devlet tarafından finanse edilen 385 tıpta uzmanlık kadrosundan yalnızca 20'si, bölgelere beş yıllık atama şartı taşımıyor. Leiputė, yükümlülüksüz devlet kadrolarının sayısının mevcut haliyle korunduğunu da ekledi. Asistan hekimler, devlet tarafından finanse edilmeyen kadroları da tercih edebilecek.
Litvanya, 10 bin vatandaş başına düşen doktor sayısında DSÖ Avrupa Bölgesi ortalamasının üzerinde yer alıyor. Ancak yaşlanan nüfus ve cazip olmayan çalışma koşulları nedeniyle doktor sayısı geriliyor. Leiputė'ye göre, Litvanya 2032'ye gelindiğinde 269 aile hekimi, 207 iç hastalıkları uzmanı ve 146 çocuk doktoru açığıyla karşı karşıya kalacak. Kırsal alanlardaki 'tıbbi çölleri' ortadan kaldırmak ise birçok ülkenin ortak sorunu.
Genç doktorlar, bölgelerde sağlık hizmetine erişimin güvence altına alınması gerektiği konusunda hemfikir olsa da, bu yöntemin sorunu çözmeyeceğini düşünüyor. Maciulevičius, 'Bölgelerin ihtiyacı, beş yıllığına zorla gönderilen doktorlar değil, doktorların kalmak istediği bir sistem.' diyerek, hükümetin bu modelin neden en iyi önlem olduğuna dair bir kök neden analizi, etki değerlendirmesi ya da net bir gerekçe sunmadığını belirtti.
Mucize Çözüm Değil
Leiputė, bu önlemin tek başına mucizevi bir çözüm olmadığını, aksine doktorları bölgelere çekmeyi amaçlayan ek burslar, taşınma yardımları ya da konut imkânı gibi mevcut girişimlere bir ek olarak görülmesi gerektiğini düşünüyor. Ayrıca, iş yükünün ağır olduğu üniversite hastaneleri ve büyük tıp merkezlerinde çalışmak istemeyebilecek kıdemli hekimler için bölge kadrolarının nasıl daha cazip hale getirilebileceğinin de değerlendirildiğini söyledi.
Liberaller ise değişiklikleri şimdiden kınayarak bunun ters tepeceğinden endişe ediyor. Liberal Hareket lideri, bir basın açıklamasında 'Parlamentodaki çoğunluk, bireyin kendi kaderini tayin özgürlüğüne ilişkin anayasal ilkeyi zedeledi.' dedi. 'Sağlık hizmetlerinde zorla eşitlik yaratamazsınız; tersine, baskı daha çok doktoru ülkeyi terk etmeye, göç etmeye itecek.'
Dünya Sağlık Örgütü raporuna göre, Avrupa'da birçok ülke sağlık çalışanı açığının yaşandığı bölgelerde farklı stratejiler benimsedi. Finlandiya, tıp eğitimi kontenjanlarının coğrafi dağılımını yeniden düzenleyerek, hemşirelerin rolünü genişleterek ve daha yüksek ücret ile daha esnek çalışma düzenlemeleri gibi teşvikler sunarak doktorları ücra bölgelere yerleşmeye özendirmeye çalışıyor. Letonya ise tıp fakültelerinde, eğitimlerini tamamladıktan sonra kırsal alanlarda çalışmayı taahhüt eden başvuru sahiplerine öncelik tanıyor. Hizmetin yetersiz olduğu bölgelerde görev yapan doktorlar ayrıca aylık primler, daha yüksek kişi başı ödeme ve mesleki gelişimi de kapsayan ek mali destek alabiliyor. Yeni kuralların 2027'den itibaren yürürlüğe girmesi bekleniyor.
Bu düzenleme, Litvanya Sağlık Bakanlığı'nın kısa vadeli bir çözüm olarak gördüğü zorunlu hizmet modelini hayata geçirirken, asistan hekimlerin özgürlük alanını daraltıyor. Sağlık çalışanları üzerinde yaratacağı baskı, özellikle genç doktorların yurt dışına göç etme eğilimini artırabilir. Zorunlu hizmet, kırsal bölgelerdeki sağlık hizmeti açığını geçici olarak kapatabilir ancak sistemik bir dönüşüm yaratmadan, doktorların bölgelere yerleşmesini sağlamak mümkün görünmüyor. Bu durum, sağlık politikalarının sadece sayısal hedeflerle değil, aynı zamanda çalışma koşullarını iyileştiren ve mesleki tatmini artıran bütüncül bir yaklaşımla ele alınması gerektiğini gösteriyor.