Çalışan annelerin iş ve aile yaşamı arasındaki dengeyi korumayı amaçlayan stratejik bir yasal düzenleme, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde (TBMM) hız kazandı. Komisyon aşamasını başarıyla tamamlayan teklif, doğum izni süresini mevcut 16 haftadan 24 haftaya yükselterek annelere bebekleriyle geçirebilecekleri ilave iki aylık bir süre tanıyor.
KÜRESEL STANDARTLAR VE ILO VERİLERİYLE UYUM
Düzenlemenin gerekçesinde, Türkiye’nin sosyal güvenlik standartlarını uluslararası düzeye çıkarma hedefi ön plana çıkıyor. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) verilerine göre, dünya genelinde ücretli doğum izni ortalaması 24,7 hafta olarak kaydediliyor. Yeni yasanın yürürlüğe girmesiyle birlikte Türkiye, bu küresel ortalamaya tam uyum sağlayan ülkeler kategorisine yükselecek.
DÜNYADAN ÖRNEKLER: AVRUPA’DA UZUN SÜRELİ MODELLER
Türkiye’de 24 haftaya çıkarılması planlanan bu süre, bazı ülkelerdeki kapsamlı izin modelleriyle kıyaslandığında sosyal devlet anlayışının gelişimini de gözler önüne seriyor. Dünyada en uzun doğum izni veren ülkelerden bazıları şu şekilde sıralanıyor:
İrlanda: 42 hafta
Yunanistan: 43 hafta
İngiltere ve Avustralya: 52 hafta
Bulgaristan: 58 hafta
Gürcistan: 104 haftaya kadar çıkan esnek modeller.
YASALAŞMA SÜRECİ NASIL İŞLEYECEK?
Komisyondan geçen teklif, önümüzdeki günlerde TBMM Genel Kurulu gündemine taşınacak. Genel Kurul’da yapılacak görüşmelerin ardından kabul edilmesi beklenen tasarı, Cumhurbaşkanı’nın onayına sunulacak. Düzenleme, Resmi Gazete’de yayımlandığı tarihten itibaren yürürlüğe girerek tüm çalışan anneleri kapsayacak.
Habertürk'ün aktardığına göre 12 soruda doğum izninde yapılan değişiklikler...
1- 24 HAFTALIK DOĞUM İZNİNDEN KİMLER YARARLANACAK?
Halen doğumdan önce 8, doğumdan sonra 8 hafta olan doğum izni 8 hafta artırılarak toplam 24 haftaya çıkartılacak. Bundan işçi, memur ve Türk Silahlı Kuvvetler personeli yararlanacak.
2- DOĞUM ÖNCESİ İZİN SÜRELERİNDE NE DEĞİŞTİ?
Mevcut kanuna göre, sağlık durumu uygun olduğu takdirde doktorun onayı ile kadın işçi ve memur isterse doğumdan önceki üç haftaya kadar işyerinde çalışabiliyor. Kanun teklifinin yasalaşmasıyla 3 haftalık süre 2 haftaya inecek. Kadın işçi ve memur, doktor raporu almak şartıyla doğumdan önceki 2 haftaya kadar işyerinde çalışabilecek.
3- İŞÇİLERİN BABALIK İZNİ KAÇ GÜN OLACAK?
Babalık izni halen memurlarda 10 gün, işçilerde 5 gün olarak uygulanıyor. Kanun yürürlüğe girdikten sonra çocuğu doğan işçi babalar için mazeret izni memurlarda olduğu gibi 10 güne çıkartılacak.
4- KORUYUCU AİLELERE MAZERET İZNİ KAÇ GÜN OLACAK?
Koruyucu aile olan işçi ve memurlar 10 günlük mazeret izni kullanabilecekler. Mevcut kanuna göre sadece evlatlık edinenler için mazeret izni bulunuyor.
5- DOĞUM İZNİNDE İŞÇİ VE MEMUR MAAŞINI NEREDEN ALIR?
Doğum iznine çıkan memur maaşını kurumundan almaya devam eder. Doğum iznine çıkan işçiye işveren ücret ödemez. İşçiye doğum izni sırasında Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından geçici iş göremezlik ödeneği verilir. Buna halk arasında rapor parası denilir.
6- DOĞUM İZNİNDE MEMUR NE KADAR MAAŞ ALIR?
Memurlar doğum izni sırasında fiili çalışmaya bağlı her türlü ödemeler hariç mali hakları ile sosyal yardımları almaya devam ederler. Örneğin bir öğretmen doğum iznine ayrıldığında ek ders ücretini alamaz ama diğer mali ve sosyal haklarını alabilir.
7- DOĞUM İZNİNDE İŞÇİ NE KADAR ÖDENEK ALIR?
Doğum iznine ayrılan işçiye 12 aylık ortalama prime esas kazancının 3’te 2’si oranında geçici iş göremezlik ödeneği verilir. Prime esas kazanç, işçinin SGK’ya bildirilen kazanç tutarıdır. Buna göre, 12 aylık ortalama prime esas kazancı 40.000 TL olan işçiye, raporlu olduğu her gün için 888,88 TL olmak üzere, bir ay için 26.666,40 TL ödenek verilir.
8- SGK DOĞUM İZNİNDEKİ İŞÇİYE KAÇ GÜN RAPOR PARASI ÖDER?
SGK doğum iznine çıkan işçiye normal doğumda 112 gün, çoğul doğumda ise 126 gün rapor parası ödemektedir. Kanun yürürlüğe girdikten sonra normal doğumda 168 gün, çoğul doğumda 182 gün rapor parası ödeyecek.
9- ASGARİ ÜCRETLİ İŞÇİNİN RAPOR PARASI NASIL HESAPLANIR?
SGK tarafından verilen geçici iş göremezlik ödeneği, bir günlük asgari ücret için hesaplanan ödenekten az olamaz. Asgari ücretle çalışanların rapor parası ödenirken de son 120 gündeki ortalama ücretine bakılır. Ancak, hep asgari ücretle çalışmış olan kişinin ödeneği, son ücreti üzerinden hesaplanır. Buna göre, geçen yıl da bu yıl da asgari ücretle çalışan bir işçinin günlük rapor parası 734 TL, bir aylık rapor parası ise 22.020 TL olur.
10- İŞÇİNİN RAPOR PARASI 2021’DEN ÖNCE DAHA MI YÜKSEKTİ?
Asgari ücretin üzerinde ücretle çalışan işçilerin doğum iznindeki rapor parası 2021 yılından önce daha yüksekti. Çünkü 2021 öncesinde günlük iş göremezlik ödeneği hesaplanırken son 12 ay yerine son 3 ayın ortalama prime esas kazancı dikkate alınıyordu.
Örneğin, ücreti 1,5 asgari ücret tutarında olan ve nisan ayında doğum iznine ayrılan bir işçinin 2025 yılındaki brüt ücreti (prime esas kazancı) 39.008,25 TL, 2026 yılındaki brüt ücreti ise 49.545 TL oldu. 2021 öncesindeki uygulama devam etseydi bu işçiye günlük 1.101 TL olmak üzere, 24 hafta için 184.968 TL rapor parası ödenecekti.
Mevcut kanuna göre ise aynı işçiye rapor parası olarak günlük 925,39 TL olmak üzere 24 hafta için toplam 155.465 TL ödenecek. Doğum iznine ayrılan işçinin 2021 öncesine göre kaybı 29.502 TL olacak.
11- BABALIK İZNİNDE İŞÇİ VE MEMURUN MAAŞI DÜŞER Mİ?
Babalık izni sırasında memurlar fiili çalışmaya bağlı ödemeler hariç tüm maaşını almaya devam eder. On günlük babalık izni sırasında işçilerin ücreti işverence ödenir. Çalışmadıkları günler için sadece, varsa yol ve yemek yardımı alamazlar.
12- DOĞUM İZNİ YENİ BİTMİŞ OLANLAR DOĞUM İZNİNDEKİ ARTIŞTAN FAYDALANACAK MI?
Kanun teklifi TBMM Genel Kurulunda kabul edildikten sonra Resmi Gazete’de yayımlandığı tarihte yürürlüğe girecek. Teklifin bu ayın sonuna kadar Resmi Gazete’de yayımlanması bekleniyor.
Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte doğum izni devam edenlerin izin süresi 24 haftaya çıkacak. On altı haftalık doğum izni bitmiş ancak doğumun gerçekleştiği tarihten itibaren 24 haftalık süreç henüz tamamlanmamış personele ise talepleri halinde 8 haftalık ilave doğum izni verilecek.