EKMUD Zoonotik Hastalıklar Çalışma Grubu, 25 Nisan Dünya Sıtma Günü kapsamında yaptığı basın açıklamasında, sıtmanın küresel etkisine dikkat çekerek farkındalığın artırılması çağrısında bulundu.
Sıtma Nedir ve Nasıl Bulaşır?
Sıtma, enfekte dişi Anopheles sivrisineklerinin ısırmasıyla bulaşan, hayatı tehdit edebilen bir enfeksiyon hastalığıdır. Özellikle tropikal ve subtropikal bölgelerde yaygın görülmekte olup, Sahra altı Afrika başta olmak üzere Asya ve Güney Amerika'da önemli bir halk sağlığı sorunu olmaya devam etmektedir.
En Ölümcül Tür: Plasmodium falciparum
Etkenin Plasmodium türleri olduğu ve insanda hastalık yapan beş farklı türün tanımlandığı belirtilen açıklamada, 'Bunlar arasında Plasmodium falciparum, ağır hastalık ve ölümle en sık ilişkili olan türdür. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre 2024 yılında dünya genelinde yaklaşık 282 milyon sıtma vakası ve 610 bin sıtma ilişkili ölüm meydana gelmiştir. Yükün büyük kısmı Afrika Bölgesi'nde toplanmakta, özellikle beş yaş altı çocuklar ve gebeler en yüksek risk grubunu oluşturmaktadır.' denildi.
Türkiye'de Yerli Bulaş Elimine Edildi Ancak Risk Sürüyor
Türkiye'de sıtma, uzun yıllardır sürdürülen etkili sürveyans, vektör kontrolü ile erken tanı ve tedavi programları sayesinde yerli bulaş açısından elimine edildi. Ancak düzensiz göç hareketleri, ülkemizin sıtmanın yayılabileceği subtropikal bölgede yer alması, anofel cinsi sivrisineklerin ülkemizde varlığı ve iklim değişikliği (küresel ısınma) nedeniyle sıtma riski halen devam ettiğinden 'Sıtma Eliminasyon Programı' çerçevesinde faaliyetler devam etmektedir. Bildirilen olgular, sıtmanın endemik olduğu bölgelere seyahat sonrası gelişen import vakalardan oluşmaktadır.
Bulaş Yolları ve Belirtiler
Sıtma başlıca sivrisinek ısırığıyla bulaşır; nadiren kan transfüzyonu, organ nakli, ortak enjektör kullanımı ve anneden bebeğe geçiş yoluyla da bulaşabilir. Hastalık günlük temasla bulaşmaz. İnkübasyon süresi çoğunlukla 7-30 gündür. En sık görülen belirtiler arasında ateş, titreme, terleme, baş ağrısı, bulantı, kusma, halsizlik ve kas ağrısı yer alır. Ağır sıtma vakalarında bilinç değişikliği, nöbet, nefes darlığı, sarılık, böbrek yetmezliği, ağır anemi ve kanama gibi hayati risk oluşturan bulgular gelişebilir. Tedavi, etken türüne, klinik ağırlığa ve enfeksiyonun edinildiği bölgedeki direnç durumuna göre planlanır.
Korunma Yöntemleri
Korunmada insektisit emdirilmiş cibinlik kullanımı, sinek kovucu uygulanması, uygun giysi seçimi ve riskli bölgelere seyahat edenler için kemoprofilaksi verilmesi temel yaklaşımlardır. Son yıllarda geliştirilen aşılar, özellikle çocukluk çağı sıtmasına karşı tamamlayıcı koruma sağlayan önemli halk sağlığı araçları olarak öne çıkmaktadır.
Seyahat Sonrası Ateşe Dikkat
EKMUD Zoonotik Hastalıklar Çalışma Grubu, seyahat sonrası erken dönemde gelişen ateşin sıtma açısından mutlaka değerlendirilmesi gerektiğine dikkat çekti. Özellikle endemik bölgelere seyahat öyküsü bulunan hastalarda hastalığın göz önünde bulundurulması önem taşımaktadır. Yurt dışına seyahat planlayan kişilere seyahat öncesi danışmanlık hizmeti verilmesi, aşı ve profilaksi uygulamalarının doğru şekilde planlanması gerektiği belirtildi.
Sıtma Önlenebilir Ama Hala Can Alıyor
Açıklamanın sonunda, 'Sıtmanın önlenebilir ve tedavi edilebilir bir hastalık olmasına rağmen hâlâ yüzbinlerce can aldığı gerçeğini hatırlatıyor; küresel iş birliğinin güçlendirilmesi ve koruyucu önlemlerin yaygınlaştırılmasının sıtmasız bir gelecek için hayati önem taşıdığını vurguluyoruz.' ifadelerine yer verildi.