Enflasyondan gelir dağılımına, eriyen alım gücünden ekonomideki durgunluğa kadar hemen her alanda başarısızlığı tartışılan ekonomi programında iktidarın öne çıkardığı tek gösterge resmi işsizlik oranı oldu. Ancak bu pembe tablo, ülkede yaşanan gerçek işsizlik sorununu yansıtmaktan uzak. Resmi işsizlik hesabı yalnızca son dört hafta içinde aktif olarak iş arayan ve iş bulması halinde iki hafta içinde çalışmaya başlayabilecek çok dar bir kesimi kapsıyor. İş aramaktan vazgeçenler, eksik istihdam edilenler ve çalışmaya hazır olduğu halde iş arayamayanlar bu hesaplamaya dahil edilmiyor.
TÜİK’in dar tanımlı işsizlik hesaplamasına göre resmi işsizlik oranı Haziran’da yüzde 7,6 oldu. Haziran’da resmi işsiz sayısı 168 bin kişi azalarak 2 milyon 688 bin kişiye düştü. İşsizlik oranı, 2005 yılına kadar giden serideki en düşük seviyeye gerileyerek dip noktasını gördü.
GERÇEK ORAN TEPEDE
İşsizliğin daha geniş boyutunu gösteren atıl işgücü oranı ise Haziran ayında yüzde 28,8 olarak açıklandı. Böylece dar ve geniş tanımlı işsizlik arasındaki fark 21,2 puan oldu. Geniş tanımlı işsizliğin gördüğü en dip seviye ise 2017 yılının Eylül ayında yüzde 15,3 oldu ve hesaplanmaya başladığı 2014 yılından bu yana hiç tek haneli oranlara inmedi. Gerçek işsizlik oranı dip yaptığı 2017 Eylül’den bu yana 13,5 puan arttı.
DİSK-AR’ın TÜİK verileri üzerinden yaptığı hesaplamaya göre geniş tanımlı işsiz sayısı ise 11 milyon 643 bin oldu.
Haziran itibarıyla 3 milyon 865 bin kişi haftada 40 saatten daha az çalıştığını, imkânı olması halinde daha fazla çalışmak istediğini beyan etti. Ocak ayına göre eksik istihdam edilenlerin sayısı 91 bin kişi arttı.
Öte yandan ümitsiz işsizler ile iş aramayıp çalışmaya hazır olanları, iş arayan ancak hemen çalışmaya başlayamayacak olanları kapsayan potansiyel işgücü ise 3 milyon 104 bine ulaştı.
KADIN İŞSİZLİĞİ ZİRVEDE
İşsizliğin tüm türlerinde kadın işsizliği erkek işsizliğinin üstünde seyretmeye devam ediyor. Çalışmaya hayatına girmekte zorlanan kadınlarda işsizlik oranı ortalama işsizlik oranının da üzerinde hesaplanıyor. Haziran 2026’da mevsim etkisinden arındırılmış dar tanımlı işsizlik oranı erkeklerde yüzde 6,5 iken kadınlarda yüzde 9,8 olarak gerçekleşti. Atıl işgücü erkeklerde yüzde 23,7 olarak hesaplanırken kadınlarda yüzde 37,4 olarak hesaplandı.
FİİLİ ÇALIŞMA SÜRESİ UZADI
Hali hazırda istihdamdakilerin haftalık ortalama fiili çalışma süresi Haziran ayında geçen yılın aynı ayına göre 1 saat uzayarak 42,5 saat olarak gerçekleşti. Bu da zamana bağlı eksik istihdam oranının azalmasına neden oldu. Bir önceki yılın aynı dönemine göre yaklaşık 4 puan azalan zamana bağlı eksik istihdam yüzde 18,5’e geriledi.
Eksik istihdamdaki bu azalma, ücretlerin geçim koşullarına yetmediğini ve çalışanların zorunlu olarak daha çok çalışmak mecburiyetinde kaldığını bir kez daha açığa çıkardı.
ÖDENEKTEN MAHRUM
Öte yandan TÜİK’in resmi dar tanımlı işsizlerin büyük çoğunluğu işsizlik ödeneğinden yararlanamıyor. İŞKUR’un Haziran 2026 İşsizlik Sigortası Bültenleri verilerine göre işsizlik ödeneği alabilenlerin sayısı yalnızca 460 bin 501 oldu. Böylece Haziran 2026’da resmi işsizlerin sadece yüzde 17,1’i işsizlik ödeneği alabildi. Başska bir ifadeyle işsizlerin yüzde 82,9’u işsizlik ödeneğinden mahrum kaldı.
AÇLIK SINIRI BİR YILDA YÜZDE 40 ARTTI
Asgari ücret, yoksulluk sınırının dörtte birini dahi göremiyor. Türk-İş’in Temmuz ayı araştırmasına göre, dört kişilik bir aile için aylık gıda harcaması tutarını ifade eden açlık sınırı 36 bin 940 lira oldu. Gıda harcamasının yanında giyim, kira, elektrik, su, yakıt gibi konut, ulaşım, eğitim, sağlık ve benzeri ihtiyaçlar için yapılması zorunlu diğer aylık harcamaların toplam tutarını ifade eden yoksulluk sınırı da 120 bin 325 liraya yükseldi. Açlık sınırı bir yılda yüzde 40,0, bir ayda yüzde 3,3 artış kaydetti. Önceki yılın temmuz ayında açlık sınırı 26 bin 413 liraydı. Buna göre 28 bin 75 liralık asgari ücretle geçim mücadelesi veren bir hanede ücret yalnızca gıda için harcansa dahi aile ayın bir haftasında aç kalıyor. Asgari ücretli, yoksulluk sınırı kapsamındaki harcamaları yaparsa da yalnızca bir hafta geçinebiliyor.
EMEKLİ AYLIĞI ZAMMI İÇİN NE BEKLENİYOR?
AK Parti iktidarının sefalete sürüklediği emekliler için aylık zammı belirsizliği sürüyor. En düşük emekli aylığını 23 bin 552 liraya çekecek düzenleme Meclis'te kabul edilmesine rağmen Resmi Gazete’de henüz yayımlanmadı. 16 milyonu aşkın emeklinin dörtte birinden fazlasına denk gelen milyonlarca emekli, zaten açlık sınırını hiç görmeyecek aylıklarının zamlanmasını bekliyor. 5 milyonu aşkın emekli, 3 bin 552 liralık fark yasanın yürürlüğe girmemesi nedeniyle temmuz ayında alamadı.
Havva Gümüşkaya/Birgün